DAMNA LEH HRISELNA (Nuho chhiar ngei ngei chi.)

– Dr. Lalhmuchhuaka, M.D. Medical Superintendent State Referal Hospital

Keini Mizote anga dam duh, tisa leh thlarau damna zawng nasa hi hnam dang awm ve tak maw! Daktawr, nurse leh damdawi in khamkhawp lovin ‘damna thawm’ awmna apiang kan pan huai huai a, buaipui viau ngai khawp kan tling zel. Natna khirhkhan apiangin damdawi a ngahin a maksak a. Sawi tlawr thiam sawi ang ang lo chhin tawk lah an awm zel bawk. Damna leh hriselna hi a hlu em atin a ni. Nikhat thil thua Daktawr rawn man, damdawi in awm man, damdawi leina senso mai bakah tawngtai dam thei, mar dek thiam leh zut dam thei panna senso tling khawm hi a tam tham ngawt ang le. Mi tam zawk chuan an senso phu tawkin an hlawkpui lo a ni chek ang, mi dang pan kual leh a ngai zingin kan inthawi lo chauh a ni ta ber mai.

Daktawr hna, tihdamna hi hna zahawm leh thianghlim (Noble Profession) tih a ni thin. Mahse, keimahni hian kan zir ta lo nge, tunah chuan a hman apiangin min thawhpui luai luai a ni ta ber mai. A tam ber hi chuan min thawhpui lo se kan hna hi a kal tluang zawk daih ang maw le! Thenkhat phei chu inentirna kawt mai bakah kan en lai mek damdawi rawn chawh pawh zuk awm thin a! Ni e, Mizote hi thil inti hria, fing bera inngai, uar lam uar vak mai, rin thu nen lama sawi vul chuk mai zel kan ni. Thildang chu dah tha ta ila, Damna leh Hriselna bikah hi chuan rin thua kal thui loh a him ber fo. Mahse, khawvel hi a famkim lo va, a famkim dawn hek lo. Changkanna chim phak bakah mi tam tak an la awm cheu, hmasawnna khairual zawnga tan lak a pawimawh hle mai.

Naupang lam bikah insawrbing ta ila. Naupang hian hmanlai chuan ‘uite rim’ an nam thin a, ‘lêng ru,’ ‘tirawh,’ ‘ti suh’ leh chal ri fawk fawk karah hun an lo hmang ve thin. Tunah erawh rangkachak leh lunghlu rim an lo nam ta zawk. Changkanna zakzeh tel ropui tak pakhat a ni awm e. Ka lawmna em em pawh naupang zawkten nupui fanau ngaihsakna chang an hre thar ta viau mai hi a ni. Awmze thui tak a nei ngei ang. Hlawhtling tur chuan a bula tan that a ngai thin. Nau pianghlim enkawl hi a pawimawh em em a, dam khawchhuak tur chuan tih-lum that, ei tur leh natna laka venhim a mamawh. Daktawr-in natna lakah veng se, nu chanvo chu tih-lum that leh hnute pek a ni. Kawng hmang dik thlapa enkawl chuan nu a hahdam nge nge. Dik tak chuan nuin hah takin thla kua zet nau a pai a, a han hring ta cheng a, hahdam huai awm tak, zan 2/3 mu thei mang lova nau an han buaipui zui leh thin hi chu hrehawm leh hahthlak tak a ni. Heng zawng zawng hi dik thlapa nau hnute pek a, tih-lum that chuan pumpelh theih a ni.

Nau dam leh hrisel tehna kawng hrang hrang a awm. A khaikhawmna chu a rilru leh taksa a thang tha tur a ni. Chumi atana tih tur, tih loh tur leh hriat sualte a tlangpuiin i han tarlang teh ang:

TIHTUR

Nausen a pian veleh a nu hnute hnektir nghal tur a ni. A nu a la che tha thei kher lo vang, mi dangin puih mai tur a ni a. Nau zai chhuah pawh hnektir nghal tur a ni. Nausen chu i lam hawiin, dul leh dul insiin, nuam takin pawm la, naute khan zau taka ang chungin hnute hmurah ni lovin, a mawk dumah hmuam se hnute hmur lawng leh kak a awm lo vang. Tum khatah hnute pakhat hnek ruahtir phawt a, a tuihal leh hunah a lehlam pek leh tur, tum khat hnekah pek tawn sek loh tur a ni. Nautein ri chek chekin a hne tur a ni lo. A rik nasat chuan boruak a lem tel teuh a, irh leh luak a tam duh. Naute irh leh luak hi pumpui chak loh vang ni lovin boruak a lem vang a ni. Tui leh pumpui chakna pek a tul lo. Pumpui chakna pek nasat hian pumpui insiam rem tur a tihbuai avangin chin fo loh a tha.

* Naute hi hunbi neia hnute pek a ngai kher lo. A ngen hun ang zela pek mai tur. Nikhat leh zankhat chhungin vawi riat aia tlem lo pek tur a ni.

* Naute chu hnute a hnek puar chuan amahin a muhil siai siai mai a. Awih mut a ngai hran lo. Hnute a pet reng emaw a mu tha thei lo emaw a nih chuan dik lo a awm tihna a ni a, daktawr rawn tur a ni.

* Nausen chu thla ruk a tlin thlengin nu hnute tui chauh pek tur a ni a. Nu hnute tuiah an mamawh zawng zawng a awm kim vek. Nau tan a \ha tawk a ni.

* Nau pianghlim a têt poh leh hnute a hehin a hne zing tur a ni. A piang pangngai um pha turin a thang tam bik tur a ni a, an te hlen tur a ni lo.

* Nau lai a tlakin a khir hnawhtu a awm duh hle. Tihfaia hruk hul mai a tawk. Nau lai chawr, sen hlar thin (granuloma) pawh hi chawhmeh alna chi hi phulin a dam mai.

* Naute an damlohin hnute hnek chhunzawm reng tur a ni a. Nu kha ei leh inah insum a ngai lo.

* Hri danna (vaccine) hi a hun dik tak zelah lak tur a ni. Nat hmaa inven lawk hi a finthlak.

* Naute durh, Mizovin meibawrh kan tih hi natna hlauhawm tak bul in\an a ni a, enkawl vat tur.

* Nausen chu thla ruk a lo tlin chuan hnute tui bak chaw dang pek tel tur a ni. Kan chaw chhum pangngai leh kan chawhmeh apiang rawt kawisak mai tur. Dal, kan, Sa tui, An tui chawm sak tur a ni. Mawm leh hmuihmer hi chakna pai tam an nih avangin pek tam tur a ni. Thei lampang pek tam a tha. Ei chin bituk lovin puar khawp pek mai tur a ni.

TIH LOH TUR

Nausen/Naupang enkawl chungchangah a sawi tlawr thiam leh sawi huai nazawng sawi awih loh a tha. Rinthu leh ngaihdan sawi huai tak tak an tam.

* Nausen thlaruk tlin hmain hnute tui ni lo, thildang reng reng pek loh tur. Tui, pumpui chakna leh vita-min an mamawh lo. Pumpui chak lo sain nau an piang lo, an intodelh nghal thlap.

* Nau piantirh ni hnih/ni thum vel nu hnute tui la awm lo tur anga ngaihdan awm hi a dik lo. A tirah tam lutuk lo mah se dik thlapa hnektir chuan an mamawh ang zelin a lo awm mai.

* Hnute tui hi nau hnek tura siam a ni. Tem chhin tur a ni lova, nau mit leh laia thlawr tur a ni hek lo.

* Nausen phu zek zek thin leh thlan nasa hi lung \ha lo leh tlakchham nei tihna a ni kher lo, naute pangngai awmdan a ni chawk. Enkawl hranpa a ngai lo.

* Nausen thla li/thla nga vel an lo nih atanga kan che vel leh thil ei min lo en reng thin te, an thil ken an inbarh zel te hi an it vang leh ei tur an kham loh vang ni lovin, nau pangngai awmdan (normal reflex) a ni zawk.

* Thaw rim chhia hi pumpui chak lo leh pumpui rim rawn nam chhuak ni lovin ka chhung fai tawk lo rim a ni duh. Hnar chhunga lapua leh thil dang hnawh luh vangin thawk rim a chhe thei bawk. Pumpui rim thawah nam thei tak tak se khaw-sakho a har ngawt ang.

* Chaw thial sawma nau hrai miah loh tur. A tenawm chang ni lovin natna hrik kai chhawngtu a ni.

* Hmawmsawm leh kamram chi tinreng hi thatna reng nei lo an ni. Eitîr loh a him ber, natna tam tak thlen thei a ni.

* Nausen tet atangin tul lovah damdawi pek mai mai loh tur. Puitlin hnua kal na tam tak hi naupan lai atanga damdawi ei nasat lutuk vang a ni thei.

* Daktawr, khawvel finna leh thiamna zir chhuak aia thiam leh hre zawk nih tum talh lo ila, kan changkang a ni mai.

(Doctor Lalhmuchhuaka hi tunah Referal Hospital Falkawn-ah Hospital Superintendent-in a awm mek a, amah hi naupang lam specialist a ni bawk.)

Share this post:

You May Also Like

Leave a comment:

avatar
  Subscribe  
Notify of